Stappen naar een Gezonde Gemeente

Dit is ‘een’ stappenplan voor een gezonde gemeente. Dit stappenplan ‘kan’ je gemeente volgen wanneer het een succesvolle gezonde gemeente wil worden. Bewust spreken we over ‘een’ en ‘kan’ omdat dé gemeente in Vlaanderen niet bestaat en dus 1 pad naar dé Gezonde Gemeente niet bestaat.

Stap 1: Kennismaken met ‘Gezonde Gemeente'

Het Logo van je regio stelt je het project ‘Format Gezonde Gemeente’ voor. Dit kan op een apart overleg met de verantwoordelijke ambtenaren en mandatarissen zijn of op een welzijns- of gezondheidsraad.  Voel je nog onvoldoende draagvlak (ambtelijk, politiek, maatschappelijk), dan is een tweede voorstelling in je gemeente mogelijk. Tijdens dit gesprek zullen alvast volgende onderwerpen besproken worden:

  • het charter
  • de groeimeter
  • het lokaal bestuursakkoord of vanaf 2014 het strategisch lokaal meerjarenplan of de jaarlijkse beleidsnota bij het budget.
  • een voorstel tot samenwerkingsovereenkomst

Stap 2: Bestendigen van het politieke draagvlak

Voor een breed politiek draagvlak wordt de beslissing tot ondertekening van het charter best genomen tijdens de gemeente- en OCMW-raad. Je kan hiervoor het voorstel van ‘ontwerpbeslissing’ gebruiken.

Na of bij het ondertekenen van het charter kan ook een samenwerkingsovereenkomst afgesloten worden.  Een samenwerkingsovereenkomst maakt de intenties uit het charter concreet. 

Elke samenwerkingsovereenkomst zal verschillend zijn omdat je rekening houdt met draagkracht, ambities, context… De groeimeter kan hierbij richtinggevend zijn. De groeimeter kan bijvoorbeeld gebruikt worden om in de samenwerkingsovereenkomst een middellange (2015) en lange termijndoelstelling (2019) te formuleren waar beide partijen naartoe werken. Bekijk samen met het Logo of een samenwerkingsovereenkomst voor je kan en hoe deze er dan moet uitzien. 

Samenwerkingsovereenkomst sjabloon

Maak van deze ondertekening een plechtig en publiek gebeuren. Nodig alvast de pers uit. Gebruik hiervoor dit voorbeeld van een perstekst.

Stap 3: Het vergroten van de lokale draagkracht

Voor de lokale coördinatie kan je beslissen om een gemeentelijke stuurgroep ‘Gezonde Gemeente’ op te richten of onder te brengen in een bestaand overleg. Bij voorkeur bestaat deze stuurgroep minimaal uit:

  • Een bestuurlijke & ambtelijke vertegenwoordiger van de gemeente en/of
  • Een bestuurlijke & ambtelijke vertegenwoordiger van het OCMW
  • Een kleine representatieve vertegenwoordiging van lokale gezondheidsvoorzieningen
  • Een vertegenwoordiger van het Logo.

De gemeentelijke stuurgroep coördineert de gemeentelijke acties en projecten en bewaakt de voortgang door gebruik te maken van de groeimeter ‘Gezonde Gemeente’. Je stelt daarom bij voorkeur ook een verantwoordelijke ambtenaar aan die de stuurgroep samenroept, collega’s kan appelleren en het aanspreekpunt is voor je Logo.

Dit is natuurlijk geen verplichting. Deze functie kan ook toegewezen worden aan een bestaand forum zoals een gezondheids-, preventie- of welzijnsraad/werkgroep. Als er al voldoende garanties bestaan dat de inspanningen gecoördineerd verlopen, is een extra overlegtafel zeker geen must. In dat laatste geval wordt een periodiek ad-hoc overleg met het Logo wel aangeraden.

Stap 4: Wat er reilt, zeilt en leeft in je gemeente

Een geïntegreerd gezondheidsbeleid is bij voorkeur ingebed in het strategisch lokaal meerjarenplan en vertrekt vanuit een grondige interne en externe analyse. Je moet zowel weten wat de verschillende problematieken als wat de verschillende oplossingsstrategieën zijn.

Externe analyse (d.m.v. behoeftebevraging & cijferkorf):

Om de lokale noden en verwachtingen te kennen, hebben we 3 bevragingsmogelijkheden ontwikkeld. De bevraging bevat een tiental gesloten vragen die peilen naar wat de bevolking belangrijk acht op het vlak van gezondheid.

Afhankelijk van je budget neem je veel zelf in handen of besteed je deze bevraging volledig uit. Een gedetailleerde kostencalculatie is binnenkort beschikbaar. Je Logo helpt je hierbij graag verder. De verwerking van de antwoorden en het ontsluiten van de resultaten gebeurt extern met de nodige garanties op het vlak van wetenschappelijkheid en privacy.

Kies je liever voor een andere vormen (bv. klankbordgroepen, chat, infomarkt…) van burgerparticipatie? Dan kan. Hier vind je alvast heel wat andere methodieken.

Via deze applicatie vind je nog extra cijfers over leefstijl, gedrag en gezondheidsstatus.

De gemeentelijke stuurgroep bestudeert de resultaten van beide  en onderzoekt de mogelijkheden voor een toekomstig gemeentelijk gezondheidsbeleid. Na een eerste doorloop van de resultaten met de hulp van het Logo, vindt best nadien nog eens een openbare presentatie van de resultaten plaats. Ook hier kan opnieuw de pers op uitgenodigd worden.

Interne analyse (d.m.v. matrix & groeimeter):

Naast deze lokale behoeftebevraging kan je de eigen inspanningen van de afgelopen jaren inventariseren door gebruik te maken van de groeimeter en de gezondheidsmatrix.

De groeimeter bouwt voort op de evaluatiecriteria van het pilootproject en op de kritische succescomponenten van het Project ‘Zot Van Gezond’.  Zo ontstaat er dus een model met 5 stappen (van starter tot uitmuntend) en 7 componenten waarin men kan groeien.  De 7 componenten zijn:

  • Langetermijnvisie
  • Intersectorale samenwerking & netwerking
  • Burgerparticipatie
  • Capaciteit & bestuurskracht
  • Communicatie
  • De gemeente als voorbeeld
  • Een mix van acties

De gezondheidsmatrix vertrekt van het idee dat een goed gezondheidsbeleid de acties diversifieert naar verschillende doelgroepen met verschillende strategieën. Deze strategieën zijn:

  • Educatie
  • Beleid, afspraken en regelgeving
  • Omgevingsinterventies
  • Zorg en begeleiding

Zo maakt het de matrix gemeenten makkelijk om na inventarisatie te zien wat sterke en minder sterke punten zijn. De groeimeter op zijn beurt helpt om de middellange en lange termijndoelstellingen voor ogen te houden. Voor deze oefening kan je opnieuw beroep doen op je Logo.

Stap 5: Wat willen? En hoe gaan we dit doen?

In deze fase vindt de omslag van beleidsintenties naar beleidsdefiniëring plaats. Beleidsdoelstellingen worden opgesplitst in prioritaire doelstellingen en niet prioritaire doelstellingen. Inspiratie voor deze oefening vind je alvast  in de thematische BBC-fiches. Deze fiches zijn geschreven in het nieuwe BBC-discours en dus meteen bruikbaar.

Stap 6: Actie!

Gemeentelijke acties zijn gericht op het realiseren van de beleidsdoelstellingen. De gemeentelijke stuurgroep kan zowel organisator als regisseur van deze acties zijn. Het aantal en de complexiteit van de acties wordt bepaal je zelf. Het Logo adviseert voor een kwalitatieve keuze. Maar de gemeente beslist autonoom. Werkzame acties kan een gemeente halen uit de actielijst op deze website 

We vragen wel om in de communicatie over de gemeentelijke acties wordt consequent het logo ‘Gezonde Gemeente’ te gebruiken. Hiermee geef je aan dat je als gemeente echt inzet op gezondheid en geef je aan de actie meteen een keurmerk mee. Twitter je? Gebruik dan ook de hashtag #gezondegemeente.
Belangrijk: aan lokale acties en projecten die een bovenlokale uitstraling of sterk vernieuwend karakter hebben, kan wanneer je dit wenst, voorgesteld worden om Vlaamse ruchtbaarheid te geven middels een persconferentie waarop eventueel de bevoegde minister  alsook Vlaamse audiovisuele pers uitgenodigd worden.

Stap 7: Terugblikken en vooruitkijken

Na een jaar werken haal je opnieuw de groeimeter boven om evoluties te monitoren. Vragen die hier gesteld moeten worden zijn:

  • Welke criteria hebben we gehaald?
  • Welke criteria zijn we aan het halen?
  • Welke criteria hebben we niet gehaald?
  • Welke criteria halen we zeer binnenkort?
  • Waarom werden criteria wel/niet gehaald?

De conclusies van een jaar werken, geven misschien stof tot een persconferentie. Hier vind je alvast een vrijblijvende perstekst.

Vlaams Instituut voor Gezondheidspromotie en Ziektepreventie vzw

G. Schildknechtstraat 9
1020 Brussel
Tel. 02 422 49 49
Fax. 02 422 49 59
www.vigez.be

Partners