Wat is een gezondheidsbeleid?

Inzetten op een mix van acties

Het verbeteren van de gezondheid van je inwoners is een complexe uitdaging. Als je dit op een duurzame en effectieve manier wil aanpakken, met blijvende effecten, zijn éénmalige acties rond gezondheid onvoldoende. De inwoners van jouw gemeente maximaal aanzetten tot gezond leven doe je als lokaal bestuur het beste door in te zetten op een mix van verschillende type acties: acties die behoren tot 4 verschillende ‘strategieën’ en 4 verschillende ‘niveaus’. Dan wordt je gezondheidsbeleid echt effectief! 

Meer dan alleen sensibiliseren: de strategieën

Gezondheidswinst wordt des te sterker naarmate we meer impact hebben op de eigenlijke oorzaken van gezond gedrag en van een gezonde omgeving . Om op een effectieve manier invloed te hebben op de achterliggende oorzaken, is het niet voldoende om enkel te informeren en sensibiliseren over een gezondheidsthema. Het is immers ook belangrijk om aandacht te hebben voor de omgeving, voor afspraken en regelgeving, en voor zorg en begeleiding.

Een gemeente met een gezondheidsbeleid zet tegelijk in op elk van deze vier strategieën. Enkele voorbeelden:

  • Inwoners, bezoekers en werknemers informeren en sensibiliseren. Bv. het lokaal dienstencentrum organiseert een infonamiddag rond gezond ouder worden. 
  • Een gezonde leefomgeving creëren en oog hebben voor een gezond aanbod in de gemeente.
    Bv. De gemeente voorziet in de publieke ruimtes drinkwaterfonteintjes zodat water drinken de meest makkelijke keuze wordt.
  • Regels en afspraken hebben die gezond gedrag stimuleren en ongezond gedrag ontmoedigen of verbieden.
    Bv. Je kan als gemeente lokale subsidies geven aan scholen die na de schooluren hun speelplaats en sport- en andere infrastructuur openstellen voor de buurt.
  • Aandacht hebben voor alle zorg- en begeleidingsaspecten die met gezondheid te maken hebben.
    Bv. buurtwerkers worden opgeleid om signalen van problematisch alcohol- en druggebruik te herkennen. De lokale of intergemeentelijke preventiewerker of de preventiewerkers van de centra voor geestelijke gezondheidszorg kunnen instaan voor deze vorming.

Bovenstaande vormen de vier rijen van de gezondheidsmatrix, en noemen we strategieën

Gezondheidswinst voor iedereen: de niveaus

Een gezondheidsbeleid streeft naar gezondheidswinst voor iedereen. Een actie of project kan focussen op een bepaalde doelgroep (jongeren, personen met een migratieachtergrond, personen met een beperking, de eigen werknemers,…), een specifieke buurt, wijk of de hele gemeente. Bovenlokaal kan uiteraard ook, want gezondheidsuitdagingen stoppen niet aan de gemeentegrenzen.

Deze noemen we de niveaus, en vormen de vier kolommen van de gezondheidsmatrix.

De gezondheidsmatrix als instrument voor een evenwichtige actiemix

Schematisch worden de strategieën en niveaus voor het uitwerken van een evenwichtige actiemix voorgesteld in het instrument ‘de gezondheidsmatrix’.

Wanneer en hoe maak ik gebruik van de gezondheidsmatrix? 

  • De gezondheidsmatrix kan je gebruiken als instrument om de beginsituatie van het gezondheidsbeleid van je gemeente in kaart te brengen. Breng bijvoorbeeld samen met de werkgroep Gezonde Gemeente in kaart wat jullie al ondernemen in de gemeente rond verschillende gezondheidsthema’s en geef het een plaats in de matrix: inventariseer alle bestaande acties.
  • Door eigen acties uit te zetten en te inventariseren in de gezondheidsmatrix zie je snel waar al vrij veel aandacht voor is en waar nog hiaten zitten en dus extra inspanningen nodig zijn. Zo kan het bijvoorbeeld zijn dat je merkt dat de meeste acties sensibiliserend of informerend bedoeld zijn, en dat er nog weinig ingezet wordt op omgevingsgerichte gezondheidsacties.
  • Op basis van deze inzichten kan je bijkomende acties plannen die nodig zijn om te komen tot een samenhangend gezondheidsbeleid. 
  • De gezondheidsmatrix kan je dus zowel gebruiken om de beginsituatie in kaart te brengen, om te plannen, alsook om je gezondheidsbeleid te evalueren en bij te sturen.

Enkele tips bij het gebruiken van de gezondheidsmatrix

  • Schakel de hulp in van het Logo.
  • Niet de hoeveelheid aan acties bepaalt het succes, maar wel de kwaliteit ervan. Maak daarom zoveel mogelijk gebruik van onderbouwde methodieken van expertisecentra en laat je bij zelf ontwikkelde acties steeds adviseren en ondersteunen door je Logo. 
  • Vraag op bovenlokale overlegtafels naar goede praktijkvoorbeelden van je collega’s en ga grasduinen in verschillende interventiedatabanken die je op het internet vindt. De inspiratiebrochure van Liever Actiever heeft alvast heel wat ervaringen gebundeld van lokale bewegingsprojecten. 
  • Lees het meerjarenplan van je gemeente en OCMW en zoek aanknopingspunten voor gezondheid. Aan welke doelstellingen en acties uit het meerjarenplan kan gezondheid aansluiten? Als de sportdienst bijvoorbeeld een scholenveldloop organiseert, kan jij ervoor zorgen dat er een aanbod van kraantjeswater is. Als de jeugddienst een speelpleinwerking organiseert, kan jij ervoor zorgen dat er dagelijks fruit beschikbaar is. 
  • Check of je voorstellen van acties ook toegankelijk zijn voor kwetsbare groepen. Dat kan je best doen door in de werkgroep Gezonde Gemeente al van bij het begin (vertegenwoordigers van) kwetsbare doelgroepen te betrekken, zoals bv. een opgeleide ervaringsdeskundige in armoede, een straathoekwerker, een hulpverlener die werkt met mensen met een beperking,… . Hoe vroeger je hen betrekt bij je actie, hoe minder drempels je voor deze doelgroep zal ingebouwd hebben op het einde van de rit, en hoe meer kans op slagen je zal hebben om ook bij deze doelgroepen gezondheidswinst te bekomen.

(download pdf versie)

Vlaams Instituut Gezond Leven vzw

G. Schildknechtstraat 9
1020 Brussel
Tel. 02 422 49 49
Fax. 02 422 49 59
www.gezondleven.be

Partners